Ah u feryat eder gülün dalında
Bülbülün feryadı zarı vatandır
Derd ü hasret koymuş kendi halinde
Her garibin öz efkarı vatandır



Kimliği, eserleri ve gerçek yaşam öyküsü hakkında az bilgi bulunan Gedayi, on dokuzuncu yüzyılın ilk yarısı ile yirminci yüzyılın başında yaşamış bir Bektaşi saz ozanıdır. 1826 yılında Tokat'ta doğmuş. Bütün ömrünü İstanbul'da geçirmiştir. Asıl adı Ahmed'dir. Ona Gedayi mahlasını veren ünlü Bektaşi Baba'larından Sinop'lu Yesari Baba'dır. Babasının adı Ahmed Muhtardır, babası kereste tüccarıdır. Tokatlı Gedayi adıyla da anılır.

İstanbul'a geldikten sonra, Rumeli Hisarı tekkesi postunda oturan Nafi Baba'dan el alarak, Bektaşi olmuştur. Din dışı şiirleri de bulunmaktadır.

Turgut Koca ile Sadeddin Nüzhet Ergun'un verdiği bilgilere göre Beşiktaş, Hasan Paşa fırını civarında oturduğu için "Beşiktaş'lı Gedayi" olarak tanınır. Aşık kahvelerine çok gittiği için çağının bütün saz ozanlarını tanımıştır. Yalnızca hece ölçüsüyle ürünler vermekle yetinmedi. Divan türünde de hatırı sayılacak eserler verdi.

Mehmed Ali Hilmi Dede ona Gedai adını taktı. Bir süre Üsküdar çiçekçi kahvesini çalıştırdı. Nefeslerinden başka halk şiiri geleneğine uygun söylediği şiirleri de vardır. Sazda ustası Erzurum'lu Emrah'tır.

Mir'ati, Fenni, Şevki, İşreti ve Şeyh Galib'in gazellerini tahmis etmiştir. 1901 yılında İstanbul'da ölmüş ve Karaca Ahmed mezarlığında toprağa verilmiştir. Asım Bezirci 1889 (ya da 1887) de öldüğünü belirtir. Arapça ve Farsça sözlere şiirlerinde çok yer verir, ağdalı bir dili vardır.

Şiirleri, Muhtar Yahya Dağlı ve Sadeddin Nüzhet Ergun tarafından toplanmıştır. Muhtar Yahya Dağlı'nın "Gedayi Hayatı ve Eserleri" adlı kitabı İstanbul Marif kütüphanesi tarafından yayınlanmıştır.



Eserlerinden Bazıları

Bunca aşıkları sevdaya saldı
Hak cemaı-i paki dilbere verdi
Biçare bülbüller hayrette kaldı
Reng-i nıhsarını güllere verdi

Sevda çekip gözden dökenler pürnem
Hubb-i aşkı canandır Allah-ü alem
Nur-i Nübüvveti cümleden akdem
Taala Hazret-i Server'e verdi

Bağ-ı Nübüvvete halk etti bir gül
Sırrını anlamak bir nice müşkül
Eyledi Şeh-süvar göründü
Düldül Seyf-i zülfikarı Hayder'e verdi

Her derde sabr-eden olur imiÅŸ er
Razıyım Eyyüb'den olursam beter
Sabrım miftahını Şah-ı erenler
Ta ezelden Gedayi kemtere verdi


----

Beni mecruh etti hançer-i bürran
İki didelerim kanlı yaş döker
Rahmedip rize-i elmas her zaman
Gelir zahm-ı dile kalem kaş diker

Her dem bana ol ÅŸuh etmek ister naz
Bu pazarın zararı çok, karı az
Emsali bulunmaz rengi alınmaz
Vade-i vaslında ne kumaş diker

Gedai aleme bildirdin beni
Bütün halk-ı dehre güldürdün beni
Ecelimden evvel öldürdün beni
Hayatımda mezarıma taş diker.

----

Ah u feryat eder gülün dalında
Bülbülün feryadı zarı vatandır
Derd ü hasret koymuş kendi halinde
Her garibin öz efkarı vatandır

Beni gurbet ele düşürdü kısmet
Ne tükenmez hasret bu nasıl kısmet
Kimseye yar olmaz diyar-ı gurbet
Herkesin sevdiği yarı vatandır

Gedai gurbete düşse bir insan
Gitmez hayalinden vuslatı cinan
Yeri gülşen olsa gülse her zaman
Fikri zikri yine dar-ı vatandır


----


Gamzen tiri ile kaşların keman
Bu dertli sinemi delmek yol mudur?
Yok mudur göğsünde din ile iman
Bendeni feryada salmak yol mudur?

Eşiğinde mesken tutar kalırdım
Ol rakipten intikamım alırdım
AÄŸa yollum seni benim bilirdim
Varıp ellere yar olmak yol mudur?

Nasihattır tut guşunu sözüme
Şikar eksik olmaz yavru bazıma
Tenhada gördüğüm vakit yüzüme
Hercailik edip gülmek yol mudur?

Her kaçan gördükçe sen yüzü mahı
Zayi olur gider aklım billahi
Der Gedayi behey hubların şahı
Sende hak nazarım kalmak yol mudur?


----

Daim Akmaktadır Çeşmimim Yaşı

Daim akmaktadır çeşmimin yaşı
Garip bülbül gibi güllere düştüm
Öldürün rakibi sevabı çoktur
Güzel sevdi deyu dillere düştüm

Coşkun sular gibi çağlar akarken
Bülbülü çoğalmış güle bakarken
Dahi açılmadık güller kokarken
Gül kıymetin bilmez ellere düştüm

Hokkadır ağızın, incidir dişin
Bulunmaz âlemde akranın, eşin
Bir çift ceran idim aldırdım eşim
Garip turna gibi çöllere düştüm

Hüma gibi gökte pervaz ederken
Alçağa inmeğe ben naz ederken
Bu felekten sefa niyaz ederken
Cefası çoğalmış kullara düştüm

Arayıp gezerim o mehlikayı
Gönlüm aldı da gitti havayi
Felek gurbetlere attı Gedayî
Kadrin bilinmedik illere düştüm


Deli Gönül Melul Olma

Deli gönül melul olma
Giden maral gelir bir gün
Kendine gel helak bulma
Ko yıl tamam olur bir gün

Sinem oldu hezar pare
Bulunmaz derdime çare
Name yaz gönder ol yare
Merhamete gelir bir gün

Bu sözlerin manası ne
Aferin merdanesine
Derdimendin hanesine
Teferrüce gelir bir gün

Rakibin gönlü gümanda
Sevdam var kaşı kemanda
Geda'ya yakın zamanda
Meram içre gelir bir gün


Dilber Bana Sitem Etme

Dilber bana sitem etme
Gayet zayıf kulun şimdi
Çıkıp yadlar ile gitme
Kati sarptır yolun şimdi

Kayaları deldi Ferhat
Garip bülbül eder feryat
Kail misin gezem nâşad
Mecnun'uyum çölün şimdi

Eğnimdedir şalım, postum
Gayet candan sana küstüm
Lâyık mıdır benim dostum
Rakip derer gülün şimdi

Goncasın hublar içinde
Aşkın vardır birkaçında
Cümle âşıklar içinde
Kul Geda'dır kulun şimdi


Gel A Nazlım Bizim Bağdan Derelim

Gel a nazlım bizim bağdan derelim
Lâlesinden sümbülünden gülünden
Senin ile anda meclis kuralım
Sakisinden makisinden mülünden

Bu derdime çare bilmem neyleyim
Kande gider isem methin eyleyim
Başım alup bilmem kande gideyim
Rakiplerin siteminden, dilinden

Acep ol yâr el sözüne uyar mı
Helâk edip bendesine kıyar mı
Meğer insan bakmak ile doyar mı
Cemâlinden, cenâbından, elinden

Gedayî ol maşuk yüksek uçmasın
Rakiplerin dolusundan içmesin
Lutfeylesin kerem kânı geçmesin
Bendesinden, gedasından, kulundan


Gamzen Tiri ile Kaşları Keman

Gamzen tiri île kaşları keman
Bu dertli sinemi delmek yol mudur
Yok mudur göğsünde din ile iman
Bendeni ferdaya salmak yol mudur

Eşiğinde mesken tutar kalırdım
Ol rakipten intikamım alırdım
AÄŸa yollum seni benim bilirdim
Varıp ellere yâr olmak yol mudur

Nasihattir tut guşünü sözüme
Şikâr eksik olmaz yavru bazıma
Tenhada gördüğün vakit yüzüme
Hercayilik edip gülmek yol mudur

Her kaçan gördükçe sen yüzü mahı
Zayi olur gider aklım billâhi
Der Gedayi be hey hubların şahı
Sende hak nazarım kalmak yol mudur


Görüp Beni Ne Çatarsın Kaşını

Görüp beni ne çatarsın kaşını
Bileyim sevdiÄŸim elemin nedir
Çeşmi giryanından akan yaşını
Sileyim sevdiÄŸim elemin nedir

Girm'efendim aşıkların kanına
Varma kafir rakiplerin yanına
Hasretinle her dem aşk ummanına
Dalayım sevdiğim elemin nedir

Akıp çeşmimin yaşı döndü sele
TiÄŸi gamzen dertli sinemiz dele
Ağladıkça ağlayup güldükçe güle
Bileyim sevdiÄŸim elemin nedir

Gedayi komadı sözünde noksan
Derdimend aşıkın haline baksan
Dilersen yolunda hak ile yeksan
Olayım sevdiğim elemin nedir


Sanadır Niyazım Derunu Dilden

Sanadır niyazım derunu dilden
Mevlâ'nın aşkına dür seher yeli
Çıkarmış mı beni yârim gönülden
Varınca divana sor seher yeli

Âşıksın âşıkın gönlün alırsın
Gönlün alıp hem teselli verirsin
Mekke'den ya Medine'den gelirsin
Hak seni yaratmış nur seher yeli

Kan ağlar Gedayî kalmadı mecal
Olmuşum hicr ile ben manendi hâl
Göz yaşıyla yazdırmışım arzıhal
Öp elin cânana ver seher yeli

"Görüp beni ne çatarsın kaşını
Bileyim sevdiÄŸim elemin nedir
Çeşmi giryanından akan yaşını
Sileyim sevdiÄŸim elemin nedir"

Ne güzel...