TÜRK-SEFARAD MÜZİĞİ



Türk Sefarad MüziÄŸi serüveni 1492 yılında baÅŸlar. Ä°spanyol Engizisyonundan kaçan ve bazı tarihçilerin tahminine göre sayıları 200 000 kadar olan Yahudiler son durakları olan Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu’nda Sultan Bayazıd II tarafından büyük bir memnuniyetle kabul edilirler. Yükselme Devrini yaÅŸayan Osmanlı Ä°mparatorluÄŸunun her tarafına dağılıp yerleÅŸen Yahudiler kendilerine Ä°branice “Ä°spanya” anlamına gelen “Sefarad” Yahudileri adını verirler. O tarihten günümüze kadar süre gelen gelenek ve görenekler de kendince bir yol çizerek zaman içerisinde “Türk-Sefarad” olarak bir karakter oluÅŸtururlar.



Sefarad Yahudileri beraberlerinde kendi gelenek ve görenekleri dışında bir dil ve müzik kültürü de getirmiÅŸlerdi. Temelde 15.ci yy Ä°spanyolcası olan dilleri geçen yüzyıllar içinde etrafındaki dillerden de etkilenerek kendine özgü özellikleri ile günümüze “Judeo-Espanyol”, yani Yahudi Ä°spanyolcası olarak gelebilmiÅŸtir. Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu’ndaki genel hoÅŸgörü havası içinde kendi etnik kimliklerinden vazgeçmeye zorlanmayan Yahudiler 15.ci yy Ä°spanyolcasını bugüne taşıyarak dilbilimcilerin rüyasını teÅŸkil eden canlı bir müze oluÅŸturmuÅŸlardır. Bugün Judeo-Espanyol yüzyıllar süren iÅŸlevini kaybederek yavaÅŸ yavaÅŸ yok olmaktadır.



15ci yüzyıl Ä°spanya’sında “Romansa” adı verilen bir müzik kültürü hakimdi. Soylu sınıfının savaÅŸ ve kahramanlık öykülerini anlatan romansa’lar daha sonra daha geniÅŸ halk kitleleri tarafından benimsenip herhangi bir öykünün anlatıldığı ÅŸarkılara dönüşmüşlerdir. Sefarad Yahudilerinin de Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu’na getirdikleri müzik türü de iÅŸte bu tip ÅŸarkılardan oluÅŸmaktaydı. Yüzyıllar içinde baÅŸta Türk Sanat MüziÄŸi olmak üzere çevrelerindeki müzik kültüründen de etkilenen Sefarad ÅŸarkıları, aÅŸk, meÅŸk, dedikodu, günlük yaÅŸam ve her türlü insan iliÅŸkileri ve duyguları içeren temalarla kendine özgü bir müzik türü haline gelmiÅŸtir. Halk müziÄŸi tarzındaki bu ÅŸarkılarda kullanılan dil her zaman Judeo-Espanyol olmuÅŸtur. Bu ÅŸarkılar arasında özgün ama kimin tarafından bestelendiÄŸi hiç bir zaman bilinemeyen anonim besteler ve popüler melodiler üzerine Judeo-Espanyol sözler yazılmış ÅŸarkılar bulunmaktadır. Anadan kıza geçerek günümüze kadar gelmeyi baÅŸaran binlerce ÅŸarkı arasında aynı besteye deÄŸiÅŸik güfteler veya aynı güfteye deÄŸiÅŸik besteler de bulunmaktadır.



Türk Sefarad MüziÄŸinin bir diÄŸer öğesini de dini müzikler oluÅŸturmaktadır. Yüzyıllardır Türkiye’deki sinagoglarda Türk Sanat MüziÄŸi makamları ile icra edilen ilahilerde kullanılan dil Yahudilerin din dili olan Ä°branicedir. Yine yüzyıllardır sinagoglarda okunan ilahiler kulaktan kulaÄŸa bir sonraki kuÅŸaÄŸa geçmekte olup 2002 yılına kadar kayıt altına alınmamışlardı.



1980’den beri yurdumuza gelen çoÄŸu Batılı müzikolog ve etnomüzikologların baÅŸlıca ilgi alanı Judeo-Espanyol dilindeki halk ÅŸarkıları olmuÅŸtur. Ancak bu bilim adamları Türk Sanat MüziÄŸi tarzında bestelenmiÅŸ olan ÅŸarkıların çoÄŸunu notasyon sitemine yabancı oldukları için kayıt altına alamamışlardır. Halbuki Batılı bilimadamlarının toplayıp arÅŸivledikleri yüzlerce ÅŸarkı dışında Türk Sanat MüziÄŸi etkisi altında bestelenmiÅŸ yüzlerce ÅŸarkı daha vardır. Ä°ÅŸte bu kültür mirasının korunması safhasında devreye Los PaÅŸaros Sefaradis (http://www.sephardic-music.com) grubu girmiÅŸtir.

Kaynak:
http://www.istanbulsephardiccenter.com