Kul Himmet (16. Y.Y.)

Alevi-Bektaşi yazınında en ünlü, en yaygın ve çok saygın bir yere sahip bir kaç ozandan biri olan Kul Himmet'in yaşamı üzerine elimizde yeterli bilgi ve belge yoktur. Şiirlerinden Şah Tahmasb ve Şah Abbas dönemlerinde yaşadığı öğreniliyor. Tokat'ın Almus ilçesine bağlı Varsıl (bugünkü adı Görümlü) köyündendir, ölünce de oraya gömülmüştür. Şiirlerine "Menakıbü'l Esrar Behçetü'l Ahrar" adlı 1608 tarihinde yazılmış ve Buyruk adıyla da anılan yapıtta rastlanması yaşadığı çağı aydınlatan bir başka ipucudur. Pir Sultan Abdal'ın müridi ya da çok yakını olduğu sanılıyor. Alevi-Bektaşi edebiyatının Pir Sultan'la birlikte en güzel örneklerini verdiği görülen Kul Himmet, geleneği izleyerek heceyle şiirler yazmış, kendine özgü bir söyleyişle günümüze dek gelebilmiş soluklu ve diri bir ozandır. 16. yüzyıl sonlarıyla 17. yüzyıl başlarında yaşadığı kesin. Pir Sultan 1590 (?) yılında asılınca Kul Himmet ve arkadaşları kaçıp saklanmıştır.
Kul Himmet'in şiirleriyle beraber onu usta bellediği için aynı mahlası (bu yanlış ama yazar kendini düzeltecek-y.n.) kullanan Kul Himmet Üstadım'ın (1779-1844) şiirleri birbirine karıştırılmış, ikisinin ayrı kişiler olduğu İbrahim Arslanoğlu'nun araştırmaları sonucu kesinlik kazanmıştır.
İyi bir tekke ve tarikat eğitimi gören Kul Himmet'in Pir Sultan Abdal'a bağlı olduğu, onun çevresinde yetiştiği, müridi olup onu izlediği anlaşılmaktadır. Bektaşi inanç ve felsefesini güder. Kul Hüseyin ile Kul İbrahim ve Kul Mazlum müridleri ve yakın arkadaşlarıdır. Yedi Ulu Ozandan biridir.
Alevi-Bektaşi edebiyatıyla ilgili yazma bütün dergilerde, cönk defterlerinde, seçkilerde, araştırmalarda şiirlerine rastlanan Kul Himmet güçlü bir söyleyişe, etkili bir anlatıma sahiptir. Şiirlerinde inişler-çıkışlar birbirini izler. Kimi yerlerde alabildiğince derinleşir, kimi yerlerde ise sığ denebilecek ölçüde yüzeyselleşir. Bütün şiirlerinde Ali'ye (k.v.) ve soyuna duyduğu sevgiyi dile getirir. Kul Himmet, birçok Alevi-Bektaşi ozanını (ve esasında genel olarak tüm aşık ve halk edebiyatını da-y.n.) etkilemiştir. Özellikle duygusal konularda sürükleyici ve etkileyicidir. Şiirleri çoğunlukla öğreticidir. Ama yine de şiirlerinde dinsel aydınlık, duyarlık, yoğunluk ögeleri ağır basar.
Halk ozanlarından Alevi-Bektaşi olmayanlar bile (nihayet...-y.n.) onun etkisinde kalmıştır, ona yakınlık göstermiştir. Kendisi de Hatayi'den etkilenmiştir. Şiirlerindeki değişiklikler, ozana duyulan ilgi sonucu koşukların ağızdan ağıza aktarılırken uğradığı değişikliklerden ileri gelmiş olabilir. Tarikatçılık eğilim ve ögeleriyle örülü şiirlerinde Allah (cc)-Muhammed (sav)-Ali (kv) üçlüsü birliği odaklaşmıştır. Birçok şiirleri, halk arasında, tekkelerde, kahvelerde, toplantılarda, radyo ve televizyonlarda çalgı eşliğinde ezgiler, türküler, deyişler olarak söylenmektedir. Kul Himmet güncelliğini koruyan, toplumun inanç ve gündeminden inmeyen bir kaç ozandan biridir. (Sn. İsmail Özmen'le kimi karşıtlıklarımız olduğu aşikar-y.n.)
Tarikat ışığında beliren insan sevgisini Hacı Bektaş-ı Veli üzerinde yoğunlaştırarak nesnel duruma getirmiştir. O, tanrı kavramını bile insanda görür. Ona göre tanrısal özün görüntüsünün en olgun örneği Ali'de (kv) somutlaşır. Ali (kv), en olgun, en yetkin, insan-üstü bir insandır; zaten tanrısal gücün onda görülmesi de bu özellikleri nedeniyledir. Din dışı konuları da şiirlerinde işlemiştir. Duru ve akıcı bir dili vardır.
Kul Himmet'in şiirleri, sevgi, özellikle "muhabbet" insanları birbirine yaklaştıran kardeşlik, barış, yardımlaşma, dostluk, vb. toplumsal yaşamı ilgilendiren konularla bağlantılıdır; soyut içerikle değil. Öğütleyici bir düşüncenin yanı sıra ahlaka özgü uyarıları da içeren bazı şiirlerini başarılı söyleyişiyle yavanlıktan, sıkıcılıktan ve kuruluktan kurtardığını gördüğümüz Kul Himmet duyarlı, içten ve coşkuludur.

(Kaynak: Alevi-Bektaşi Şiirleri Antolojisi 2. cilt, İsmail Özmen, T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, 1998)